Μελάμπους: ‘O μεγάλος Ιερομάντης και Θεραπευτής!
Ο αρχαιότερος θεραπευτής της μανίας και της στειρότητας.
Απο την Αντωνία Σαχτούρη
ΚΑΤΑΓΩΓΗ: Μέγας μάντης, καθαρτής των πρώιμων ιστορικών χρόνων και βασιλιάς του Άργους. Ο Μελάμπους ήταν ένας από τους μεγαλύτερους ιατρούς της ανθρωπότητας. «Την δια φαρμάκων και καθαρμών θεραπείαν πρώτος ευρηκώς» κατά τον Απολλόδωρο (βιβ. Α κεφ 9,3).
Ήταν γιος του Αμυθάωνος και εγγονός του Κρηθέως (του ιδρυτή της Ιωλκού) και της Ειδομένης, κόρης του Φέρητος και αδελφός του Βίαντα. Γεννήθηκε στην Πύλο στα τέλη του 14ουπ.χ στο μεταίχμιο της Μινωικής προς την Μυκηναική Περίοδο(Απολλόδωρος, βιβλ. Α,11 ).
Λίγοι είναι αυτοί που γνωρίζουν για τον μεγάλο μάντη και θεραπευτή Μελάμποδα. Αυτή την εξέχουσα μορφή της Ελληνικής μυθολογίας, που υμνήθηκε ιδιαίτερα κατά την αρχαιότητα. Σύμφωνα με τις αρχαίες πηγές (τον Ησίοδο, τον Απολλόδωρο τον Αθηναίο, τον Απολλώνιο τον Ρόδιο, τον Διόδωρο τον Σικελιώτη, τον Στράβωνα, αλλά και τον ίδιο τον Όμηρο, που τον αναφέρει στην Οδύσσεια ραψ. Λ Νέκυα στίχοι 287 – 297 και Ο, στίχοι 222-259 ).
Στον Ησίοδο μάλιστα αποδίδεται η δημιουργία ενός ποιήματος που ονομαζόταν «Μελαμποδία» από το όνομα του Μελάμποδα, γενάρχη του μαντικού γένους των Μελαμποδιδών. Λέγεται δε, ότι αποτελείτο από τρία βιβλία. Το ποίημα αυτό διηγείτο με χρονολογική σειρά τους μύθους που συνδέονται με τα ονόματα των μάντεων του γένους αυτού. Περιείχε δε, εκτός από τις ιστορίες του Μελάμποδα, και τις ιστορίες του Κάλχαντα και του Τειρεσία. Ανάμεσα στους πιο διάσημους μάντεις αυτής της γενιάς ήταν ο Πολυφείδης και ο γιός του ο Θεοκλύμενος (τους οποίους αναφέρει ο Όμηρος στη ραψ.Οστιχ.249,252 και 256. Επίσης ο πολύ γνωστός μάντης και ιατρός, Αμφιάραος. Ο Αμφιάραος, ίδρυσε απομονωμένα θεραπευτήρια παρόμοια με τα Ασκληπιεία, που καλούνται «Αμφιαράεια». Λατρεύτηκε δε σαν Θεός στον Ωρωπό, τοποθεσία όπου βρίσκεται μέχρι σήμερα γνωστό ιερό του. Είναι ξεκάθαρο λοιπόν, ότι η μαντική ικανότητα περνούσε από γενιά σε γενιά και οι περισσότεροι απόγονοι του Μελάμποδα ήσαν μάντεις ξακουστοί.
Η μαντική τέχνη στην αρχαιότητα ήταν συνυφασμένη με την ιατρική. Ο Ηρόδοτος και ο Διόδωρος ο Σικελιώτης βρήκαν το όνομά του γραμμένο στα χρονικά των Ναών μαζί με τις σημαντικότερες προσωπικότητες της εποχής εκείνης.
Η ετυμολογία του ονόματος Μελάμπους είναι η εξής: Προέρχεται από το μέλας + πους, δηλαδή ο άνθρωπος με τα μελανά πόδια. Σύμφωνα με τον μύθο, μόλις γεννήθηκε, η μητέρα του τον άφησε κάτω από ένα δέντρο. Εκεί, τα πόδια του παιδιού επειδή εκτέθηκαν στον ήλιο έγιναν μελανά. Το όνομα Μελάμπους φαίνεται να συσχετίζεται και με το επίθετο του Διονύσου Μελαναιγίδος (Διόνυσος Μελαναιγίς), με το οποίο λατρευόταν ο Θεός στο ιερό του όρους Κιθαιρώνα. Ο Μελάμπους διέδωσε σε όλη την Ελλάδα την λατρεία του Διονύσου σε συνδυασμό με την λατρεία της Δήμητρος. Σε αυτόν επίσης αποδίδεται η γνωστή μας κράση του οίνου με το νερό, το κρασί.
Θεωρείται πως αυτός θεμελίωσε την ιατρική επιστήμη στον Ελλαδικό χώρο και κατά συνέπεια σε ολόκληρο τον δυτικό πολιτισμό. Κατά την άσκηση της επιστήμης του, εξισορρόπησε με απόλυτη επιτυχία την Θεουργική Ιατρική και την Επιστημονική Ιατρική.
Ο Μελάμπους διέθετε πλούσιες διαγνωστικές και θεραπευτικές γνώσεις και δυνατότητες. Η διαγνωστική του μέθοδος αποτελεί την πρώτη βάση και την απαρχή της ψυχολογίας, της ψυχιατρικής και της ψυχανάλυσης.
Ο ιατρός-μάντης
Ο μύθος που περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο ο Μελάμπους απέκτησε τις εξαιρετικές του ικανότητες, έχει δύο σκέλη.
Στον πρώτο, κάποια φιδάκια που ο Μελάμπους ευεργέτησε, σύρθηκαν ως τους ώμους του την ώρα που κοιμόταν, και με τις γλώσσες τους «καθάρισαν» την ακοή του. Ο Μελάμπους ξύπνησε τρομαγμένος, αλλά με έκπληξη ανακάλυψε ότι μπορούσε να καταλαβαίνει τις φωνές των πουλιών και των ζώων. Και από τότε, αντλώντας πληροφορίες από αυτή την ανεξάντλητη πηγή, προέλεγε στους ανθρώπους τα μέλλοντα. Η συγγένεια του Διονύσου με τις χθόνιες θεότητες εξηγεί ικανοποιητικά την προέλευση της μαντικής ικανότητας του Μελάμποδα. Το δώρο της πρόγνωσης το παίρνει από τη γη και τα φίδια που «καθαρίζουν» την ακοή του Μελάμποδα και αυτά τα δύο είναι κατεξοχήν χθόνια στοιχεία. Αυτή είναι η πρώτη εμφάνιση των όφεων, ως συμβόλων της ιατρικής επιστήμης μέχρι σήμερα σε ολόκληρο τον κόσμο.
Σ’ ένα δεύτερο σκέλος του μύθου, πληροφορούμαστε ότι ολοκλήρωσε την τέχνη του όταν συνάντησε τον ίδιο τον Απόλλωνα κοντά στον Αλφειό και έτσι έγινε «μάντης άριστος». Η μαντική τέχνη του Μελάμποδα εξιστορείται λεπτομερώς κυρίως από τον μυθογράφο Απολλόδωρο, εν συντομία από τον Παυσανία και διάφορους άλλους συγγραφείς. Σύμφωνα με τον Στράβωνα και τον Απολλόδωρο ολοκλήρωσε την τέχνη του όταν συνάντησε τον Απόλλωνα: «την τέχνη της μαντικής, την διδάχτηκε από τον ίδιο τον Απόλλωνα κι έγινε έτσι άριστος μάντης»(Γεωγραφικά Η, 347 ). Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι εκείνος που τον μύησε στα θεουργικά μυστήρια ήταν ο Κάδμος (Ιστορ.Β 49).
Έχουν διασωθεί τρεις σημαντικές θεραπείες του:
1. Η θεραπεία των Προιτίδων, θυγατέρων του βασιλιά της Τίρυνθος Προίτου, που έπασχαν από μανία,
2.Η θεραπεία του βασιλιά των Μεγάρων, Αλκάθοου που έπασχε από μελαγχολία και
3.Του Ίφικλου που έπασχε από «ατεκνία».
Μελάμποδας και Προιτίδες
Η πιο γνωστή ιστορία είναι η θεραπεία των θυγατέρων του Προίτου, βασιλιά του Άργους που είχαν καταληφθεί από μανία. Ο Προίτος είχε τρεις θυγατέρες: Την Ιφινόη, την Λυσίππη και την Ιφιάνασσα. Ήταν ωραιότατες αλλά πολύ περιορισμένες λόγω αυστηρών ηθών του πατέρα τους, ο οποίος ακόμα και για να κολυμπήσουν τους είχε κατασκευάσει υπόγειες στοές από τ’ ανάκτορα προς την θάλασσα όπου και είχε χτίσει σε περίφρακτη και αθέατη ακτή, ιδιαίτερους κολυμβητικούς θαλάμους «φυλακή». Οι Προιτίδες μόλις ενηλικιώθηκαν εμάνησαν και επλανώντο στα όρη της Αργολίδος. Για την θεραπεία τους εκλήθη ο Μελάμπους και ζήτησε το ένα τρίτο του βασιλείου αλλά ο Προίτος δεν δέχτηκε. Το κακό όμως μεγάλωσε, εμάνησαν οι Προιτίδες περισσότερο και παρέσυραν ομαδικώς πλήθος γυναικών οι οποίες όλες μαζί τράπηκαν προς τα βουνά. Δεκατρείς ολόκληρους μήνες έτρεχαν τα κορίτσια μέσα στα δάση και τα λαγκάδια με άγριες κραυγές και έφτασαν ως την Αρκαδία. Ο Προίτος τότε κάλεσε εκ νέου τον Μελάμποδα να τις θεραπεύσει κι εκείνος τότε ανταποκρίθηκε με βαρύτερους όρους ζητώντας τα δύο τρίτα του βασιλείου. Ο Μελάμποδας αρχικά, επιστράτευσε τους ωραιότερους και δυνατότερους άντρες του Άργους και εξόρμησαν κατά των μαινόμενων γυναικών. Δι’ αλλαλαγμών, ενθουσιαστικών χορών και άλλων διονυσιακών εκδηλώσεων ανάγκασε τις Προιτίδες να κατέλθουν στην Σικυώνα. Εκεί η μεγαλύτερη κόρη, η Ιφινόη πέθανε από τις ταλαιπωρίες, ενώ οι άλλες δύο δια των ψυχοθεραπευτικών μεθόδων του Μελάμποδος ιάθησαν.
Μετά την επιτυχία του αυτή, έγινε ένας από τους τρεις βασιλείς του Άργους, νυμφεύτηκε την μία από τις κόρες του Προίτου την Ιφιάνασσα, ενώ ο αδελφός του νυμφεύτηκε την άλλη κόρη, την Λυσίππη. Ο Ησίοδος υποστηρίζει ότι αιτία της ασθένειάς τους ήταν η περιφρόνηση εκ μέρους τους των Διονυσιακών τελετών. Ο Διόνυσος είναι ο θεός που εκφράζει την χαρά της ζωής και την ερωτική έκφραση του ανθρώπου.
Ο Ακουσίλαος πάλι αναφέρει ως αιτία το ότι αυτές συμπεριφέρθηκαν με αναίδεια στους Ολύμπιους Θεούς και συγκεκριμένα στην Ήρα. Τα συμπτώματα της ασθένειάς τους, εκτός από την μανία, ήταν η βαριά δερματοπάθεια, που σήμερα θα μπορούσαμε να το αποκαλούμε αλλεργικό έκζεμα, απώλεια των μαλλιών τους και αφόρητος κνησμός (φαγούρα). Το σημαντικό στοιχείο στην θεραπευτική διαδικασία που ακολούθησε ο Μελάμπους ήταν η διάγνωση. Συγκεκριμένα ο Μελάμπους διέγνωσε εύστοχα ότι η αιτία της ασθένειάς τους ήταν ψυχογενής και ότι για την θεραπεία τους ήταν αναγκαία όχι μόνο η αντιμετώπιση των συμπτωμάτων αλλά η θεραπεία της ψυχικής τους σύγκρουσης (εσωτερικής σύγκρουσης των επιθυμιών της κεκτημένης ορμής για ζωή και των κοινωνικών και γονεϊκών περιορισμών), και η αντιμετώπιση της βαθιάς αιτίας της ασθένειας, η οποία και θα επέφερε την εξαφάνιση των συμπτωμάτων. Πρόκειται δηλαδή για την γνωστή σήμερα μέθοδο της ομοιοπαθητικής και της ολιστικής ιατρικής, η οποία αντιμετωπίζει τον ανθρώπινο οργανισμό ως σύνολο το οποίο νοσεί και επιδιώκει να καταπολεμήσει το αίτιο… και όχι μόνο την εξωτερική του εκδήλωση που είναι το σύμπτωμα. Η πρακτική θεραπευτική μέθοδος του Μελάμποδα περιελάμβανε καθαρμούς, βοτανοθεραπεία και ψυχοθεραπεία.
Συγκεκριμένα:
1) Αυτός χρησιμοποίησε τους πιο εύρωστους νέους, οι οποίοι κατεδίωξαν τα κορίτσια και τα ανάγκασε να φτάσουν μέχρι το μικρό υψίπεδο των Λουσών, στο σημείο που σήμερα βρίσκεται το Ιερό της ΑρτέμιδοςΗμερασίας.«τὰς δ' οὖν θυγατέρας τοῦ Προίτου κατήγαγεν ὁ Μελάμπους ἐς τοὺς Λουσοὺς καὶ ἠκέσατο τῆς μανίας ἐν Ἀρτέμιδος ἱερῷ· καὶ απ' ἐκείνου τὴν Ἄρτεμιν ταύτην Ἡμερασίαν καλοῦσιν», αναφέρει ο Παυσανίας (8, 18). (Από τα όρη τις μετέφεραν σε μικρό υψίπεδο, πιο κοντά στην γή, πιο κοντά στον εαυτό τους και σε επαφή με το σώμα τους καθώς ήσαν αποσυνδεδεμένες).
Προς τιμήν της θεάς και του Μελάμποδα, ετελούντο στους αρχαίους Λουσούς τα ΗΜΕΡΑΣΙΑ, γιορτή αφιερωμένη κυρίως στην Άρτεμη η οποία ημέρευε τους ανθρώπους και προκαλούσε πνευματική, σωματική και ψυχική ευεξία.
2) Με τα νερά των ιαματικών πηγών που υπήρχαν εκεί τις υπέβαλε σε καθαρμούς.
3) Η Θεραπευτική του ,η οποία ασκήθηκε με τη χρήση του ελλέβορου παραπέμπει σε ομοιπαθητικές θεραπείες με την εξώθηση της νόσου στα όρια της. Σύμφωνα με τον Διοσκουρίδη και τον Πλίνιο ο Μελάμπους αναγωρίζεται ως ο πρώτος που ανακάλυψε τις ιδιότητες του ελλέβορου (κοινώς σκάρφη) τον οποίο χρησιμοποιούσε ως καθαρτικό και ως φάρμακο για τις ψυχικές ασθένειες και για τον λόγο αυτό κατά την αρχαιότητα ονομαζόταν Μελαμπόδιον χόρτον.
4) Κυρίως όμως η θεραπευτική μέθοδος περιελάμβανε επίμονες συζητήσεις μαζί τους (αυτό που θα λέγαμε σήμερα ψυχοθεραπεία). Ο Μελάμποδας δημιουργεί ασφάλεια σε έναν χώρο που διακρίνεται για το ελαφρό κλίμα, την καθαρή ατμόσφαιρα και την ιδιαίτερα ευεργετική επίδρασή της στην ψυχική χαλάρωση του ανθρώπου. Έτσι κατάφερε να τις θεραπεύσει εντελώς.
Επομένως, εδώ μπορούμε να μιλήσουμε για την πρώτη περιγραφή ομαδικής ψυχοθεραπείας. Υπονοείται επίσης και η θεραπευτική αποτελεσματικότητα της ερωτικής συνεύρεσης.
Αλκάθοος:
Όσον αφορά τη 2η θεραπεία: Ο Αλκάθοος ήταν γιός του Πέλοπα και της Ιπποδάμειας, αδελφός του Ατρέα και του Θρυέστη, σύζυγος της Ευχαίμης θυγατέρας του Μεγαρέα. Μετά το θάνατο του Μεγαρέα, ο Αλκάθοος έγινε βασιλιάς των Μεγάρων. Ο μύθος αναφέρει, ότι ο Αλκάθοος βρισκόταν στην Ακρόπολη, στο βωμό του Απόλλωνα, κάνοντας θυσίες για την υγεία των παιδιών του, χωρίς να γνωρίζει ότι εκείνη τη χρονική στιγμή, ο γιός του Ισχέπολις είχε φονευθεί. Ο Καλλίπολις, ο άλλος γιός του Αλκαθόου, ο οποίος είχε ήδη πληροφορηθεί το θάνατο του αδελφού, του έσπευσε στην Ακρόπολη για να αποτρέψει τη θυσία, σκορπώντας τα ξύλα από το βωμό. Όμως ο πατέρας του, οργισμένος από την ασέβεια του γιού του, τον σκότωσε με ένα από τα σκορπισμένα ξύλα, χωρίς να ακούσει τις εξηγήσεις του. Όταν φθάνοντας στα ανάκτορα συνειδητοποίησε τι είχε συμβεί και εξ αιτίας της ενοχής που αισθάνθηκε, βυθίστηκε σε κατάθλιψη, την οποία, ούτε οι γιατροί, ούτε και οι ιερείς των ανακτόρων μπόρεσαν να θεραπεύσουν. Για το λόγο αυτό, κλήθηκε ο Μελάμποδας να αναλάβει τη θεραπεία του Αλκαθόου.
Ο Μελάμπους «εις Μέγαρα ελθών Άλκαθουν επί τω φόνω του Καλλιπόδιδος καθήραι» (Παυσανίας 1, 41, 3, 8): Καθάρισε την ψυχή του Αλκαθόου από την ενοχή του φόνου του γιού του. Υποθέτουμε, ότι ο Μελάμπους κατόρθωσε την «κάθαρση», εφαρμόζοντας ένα είδος ψυχοθεραπείας, πέραν της ειδικής ιεροτελεστίας των «καθαρμών».Για την θεραπεία χρησιμοποίησε γάλα αιγών που έτρωγαν ελλέβορο που φύτρωνε στην περιοχή. Ο Αλκάθοος, από ευγνωμοσύνη, χάρισε στο Μελάμποδα τμήμα του Βασιλείου του, τα Αιγόσθενα, σημερινό Πόρτο Γερμανό, όπου εκείνος ίδρυσε ψυχοθεραπευτήριο.
Μελάμποδας, Φύλακος και Ίφικλος:
Όσον αφορά την 3η θεραπεία: Ο Βίας, άδελφός του Μελάμποδος ήθελε την Πηρώ, κόρη του Νηλέα (βασιλιά της Πύλου). Αυτός, επειδή πολλοί ζητούσαν την κόρη του σε γάμο, είπε ότι θα τη δώσει σ' αυτόν που θα του φέρει τις αγελάδες του Ίφικλου. Αυτές βρίσκονταν στη Φυλάκη και τις φύλαγε ένας σκύλος τόσο καλά που ούτε άνθρωπος ούτε ζώο μπορούσε να τις πλησιάσει. Επειδή ο Βίας δεν μπορούσε να κλέψει μόνος του τις αγελάδες, παρακάλεσε τον αδελφό του να τον βοηθήσει. Ο Μελάμποδας του το υποσχέθηκε, προέβλεψε μάλιστα ότι θα πιαστεί την ώρα της κλοπής και ότι, αφού φυλακιστεί για ένα χρόνο, τότε μόνο θα πάρει τις αγελάδες. Έδωσε τον λόγο του και έφυγε για τη Φυλάκη [στη θεσσαλική Φθιώτιδα] και, όπως το είχε προβλέψει, πιάστηκε επ' αυτοφώρω και φυλακίστηκε. Κι ενώ υπολειπόταν λίγος ακόμη καιρός για να συμπληρωθεί ο χρόνος, “άκουσε” ένα από τα σκουλήκια (που ήταν κρυμμένα στη στέγη) να ρωτά (λέει ο μύθος), πόσο μέρος του δοκαριού έχει ήδη διαβρωθεί, και να του απαντούν τα’ άλλα ότι έμενε λίγο ακόμη. Αμέσως λοιπόν, ζήτησε να τον μεταφέρουν σε άλλη φυλακή και λίγο μετά τη μεταφορά του έπεσε το οίκημα. Απόρησε ο Φύλακος και όταν έμαθε ότι ήταν άριστος μάντης, τον ελευθέρωσε και τον παρακάλεσε να του φανερώσει με ποιόν τρόπο ο γιος του Ίφικλος θα μπορούσε να αποκτήσει παιδιά. Και αυτός το υποσχέθηκε με τον όρο να πάρει τις αγελάδες.
Και αφού θυσίασε δύο ταύρους, τους έκοψε σε κομμάτια και κάλεσε τα μαντικά πτηνά. Όταν έφτασε ο γυπαετός, έμαθε από αυτόν, ότι ο Φύλακος, όταν κάποτε ευνούχιζε κριάρια, άφησε δίπλα στον Ίφικλο το μαχαίρι που ήταν ακόμη ματωμένο, και καθώς το παιδί τρόμαξε και το 'βαλε στα πόδια, το έμπηξε στον κορμό της ιερής βαλανιδιάς, που η φλούδα της το αγκάλιασε και το σκέπασε. Ο γύπας του είπε ότι, αν βρεθεί το μαχαίρι και ξύσουν τη σκουριά και τη δώσουν στον Ίφικλο για δέκα μέρες να την πίνει, θα αποκτήσει γιο. Αφού έμαθε ο Μελάμποδας αυτά από τον γυπαετό, βρήκε το μαχαίρι, έξυσε τη σκουριά και την έδωσε στον Ίφικλο να την πίνει για δέκα μέρες και εκείνος απέκτησε ένα γιο, τον Ποδάρκη. Στη συνέχεια, οδήγησε τις αγελάδες στην Πύλο, πήρε την κόρη του Νηλέα και την έδωσε στον αδελφό του. Και για αρκετό καιρό κατοικούσε στη Μεσσήνη…έτσι μας αναφέρει ο Απολλόδωρος (1.98-102)
Ο Γεώργιος Τσουκαντάς, διακεκριμένος ψυχίατρος και βαθύς γνώστης των αρχαίων κειμένων, είναι ο πρώτος που κατόρθωσε να ανασυνθέσει την ιστορία της θεραπείας του Ιφίκλου, βασιζόμενος στις εξής πηγές: Όμηρος, Ησίοδος, Φερεκύδης, Απολλόδωρος, σχόλια εις Όμηρον, σχόλια εις Θεόκριτον, Θεόκριτος, Απολλώνιος ο Ρόδιος (Περιοδικό Ηραία του Άργους, 1940, φύλλο 31). Σύμφωνα με την άποψή του, «στη θεραπεία του Ιφίκλου ο Μελάμπους εφάρμοσε τεχνική βασισμένη σε ψυχοδυναμικές αρχές. Περιγράφοντας τη θεραπεία του Ιφίκλου μπορούμε να αφαιρέσουμε το μυθικό πέπλο για να ιδωθεί ξεκάθαρα η θεραπεία. Ας δούμε τι υπονοεί ο σχετικός μύθος:
Κατ’ αρχάς χρησιμοποίησε τις πληροφορίες για τους κριούς και το μαχαίρι για να πείσει τους άλλους ότι έχει τη δύναμη της απευθείας επικοινωνίας με τους «οιωνούς» και το γυπαετό. Σύμφωνα με τη φροϋδική θεωρία ο πατέρας θέλει να ευνουχίσει το γιό του, ο οποίος θα του πάρει το βασίλειο, και κάνοντας μετάθεση ευνουχίζει κριούς. Έχουμε απόδειξη ότι ο Φύλακος ήθελε να ευνουχίσει το γιό του γιατί το μαχαίρι έπεσε κοντά στα γεννητικά του όργανα.
Ο Ίφικλος όντας σεξουαλικά ανίκανος λόγω του ασυνειδήτου άγχους ευνουχισμού από τον πατέρα του, εξαιτίας του επεισοδίου, είχε ασυνείδητα κάνει τις εξής σκέψεις: «Όσο δεν έχω πέος (στύση) δεν είμαι άνδρας και επομένως, δεν θα με ευνουχίσει ο πατέρας μου. Εάν είμαι σεξουαλικά ικανός να κάνω παιδιά, δηλαδή να έχω στύση (πέος) κινδυνεύω να με ευνουχίσει ο πατέρας μου».
Αυτό απαντάται στην ψυχολογία των ανδρών με ψυχολογική ανικανότητα. Ο Freud μιλάει αναλυτικά γι’ αυτά τα ψυχολογικά προβλήματα στα έργα του «Τρία Δοκίμια για τη Σεξουαλικότητα» (1905) και «Η ανάλυση της φοβίας ενός αγοριού πέντε ετών» (1909).
Ο σύγχρονος ψυχοθεραπευτής μέσω της ψυχοθεραπευτικής του εργασίας θα έφθανε στην ιστορία της απώθησης, ενώ ο Μελάμπους την «ξέρει» από το γυπαετό. Επιτυγχάνει όμως το ίδιο αποτέλεσμα, να κάνει δηλαδή τις ασυνείδητες σκέψεις, συνειδητές. Το ότι πήγε τον Ίφικλο στο δένδρο μοιάζει το ίδιο με το να κάνουμε το ασυνείδητο, συνειδητό. Αυτή η συνειδητοποίηση προκαλεί άγχος, συγκίνηση. Σήμερα κατ’ αντιστοιχία, ο πατέρας θα πήγαινε τον Ίφικλο σε ψυχοθεραπευτή για να του τα πει με λόγια. Τότε ο Μελάμπους τον πήγε στο δένδρο, άρχισε να τον φέρνει σε επαφή με τον εαυτό του και με το σώμα του. Και οι δύο είναι σαν να του λένε ότι «αυτό το γεγονός συνέβηκε κάποτε και φοβήθηκες. Τώρα ο πατέρας σου σε θέλει άνδρα γι’ αυτό κάλεσε εμένα». Ο Ίφικλος, παρόλο που είναι μεγάλος, αισθάνεται σαν παιδί ανήμπορο που κινδύνεψε να το ευνουχίσει ο πατέρας του. Όλα αυτά που έκανε ο Μελάμπους τα κάνει ο σύγχρονος θεραπευτής με λόγια και αυτό λέγεται θεραπευτική διεργασία.
Η μνήμη παραμένει στο σώμα και στην ηλικία που συνέβη το τραύμα άσχετα αν μεγαλώνουμε βιολογικά.
Η χορήγηση σκουριάς μέσα σε οίνο είχε θεραπευτική αξία. Τον οίνο τον χρησιμοποιούσαν και στις μυστηριακές τελετές σαν σύμβολο σοφίας μεταβιβάζοντας πνευματική και ζωτική δύναμη στο μυημένο. Ο οίνος σχετίζεται και με τον Διόνυσο, πού όπως είπαμε, είναι ο Θεός που εκφράζει την χαρά τής ζωής. Το κρασί έφερε τόν Ίφικλο σε κατάσταση χαλάρωσης, η παρουσία του Μελάμποδα του παρείχε την αίσθηση αυτής της ασφάλειας ώστε να μπορέσει να έρθει σε επαφή με το απωθημένο του βίωμα (τραύμα). Ο Μελάμποδας παίρνει την θέση της εξουσίας, του υγιούς πατρικού προτύπου που όχι μόνο τού επιτρέπει να εκφράσει τον ανδρισμό του αλλά καί τον υποστηρίζει και τον καθοδηγεί στήν ενδοσκόπηση και στην επίγνωση. Αυτός είναι και ο ρόλος του σύγχρονου θεραπευτή. Σήμερα, όταν η θεραπεία γίνεται παρουσία του πατέρα, ενισχύεται ο θεραπευτής στο έργο του με τη διαβεβαίωση ότι ο πατέρας του τον θέλει άνδρα.
Η γνώση που μας έδωσε ο Μελάμπους λησμονήθηκε μέσα στο χρόνο και χρειάστηκαν πολλοί αιώνες μετά μέχρι να έρθει ο S. Freud (1856-1939), με την ιδιαίτερη ψυχοδυναμική του σκέψη και, μέσω των «ιστοριών» των ασθενών του, να δημιουργήσει την Ψυχανάλυση.
Ενδεικτικό είναι το γεγονός πως οι Γάλλοι και Γερμανοί ψυχαναλυτές θεωρούν τον Μελάμποδα ως τον παγκόσμια πρώτο ψυχαναλυτή και πρώτο « Ψυχοσωματιστή» τόσο στην Ελλάδα όσο και στο Βέλγιο και στην Γαλλία. Στην γαλλική γλώσσα τις δημοσιεύσεις συνυπογράφει ο καθηγητής του πανεπιστημίου Αθηνών, Δ.Κουρέτας. Οι ξένοι επιστήμονες δε, επισκέπτονται συχνά το τέμενος του ιερού του Μελάμποδος που βρίσκεται μέσα στο αρχαίο οχυρό στα Αιγόσθενα (νυν Πόρτο Γερμενό ) της Μεγαρίδος Νομού Αττικής. Το ιερό του αυτό, ήταν ιδρυμένο μέσα σε πελασγικό τείχος, με πολυγωνική δόμηση της Μυκηναϊκής περιόδου. Αργότερα οι Αθηναίοι ξαναχτίσανε το φρούριο μεγαλοπρεπές, με την κλασική ορθογώνια δόμηση. Το ιερό επιβίωσε μέχρι και την Ρωμαϊκή εποχή, ενώ επάνω του ανηγέρθη αργότερα χριστιανική εκκλησία με χρήση αρχαίου υλικού, μετά δε και την δική της ερείπωση κτίσθηκε το σημερινό εκκλησάκι της Αγίας Άννας. Στο εκκλησάκι βρίσκονται εντοιχισμένες αρκετές επιγραφές του Μελαμπόδειου ιερού, μια από αυτές αναφέρει το όνομα «Μελαμποδώρα Αχέλωνος». Επίσης μεγάλοι ενεπίγραφοι λίθοι έχουν χρησιμοποιηθεί ως παραστάδες και ιδίως ως υπέρθυρο στο εκκλησάκι. Στον 4ο μ. Χ. αιώνα το αρχαίο ιερό υπήρχε ακόμα στη θέση του κρίνοντας από το χάλκινο ανδριάντα που έστησαν οι Αιγοσθενίτες προς τιμή του Φλαβίου Κωνσταντίνου. Το μαρμάρινο βάθρο βρέθηκε από τον Αν. Ορλάνδο στα θεμέλια της βασιλικής. Οι Χριστιανοί για να γίνει αποδεκτή η Θρησκεία τους από τους κατοίκους συνήθιζαν να κτίζουν τις εκκλησίες στις ίδιες θέσεις όπου υπήρχαν οι ναοί των αρχαίων αφού τους γκρέμιζαν πρώτα (ες έδαφος φέρειν). Άλλοι αρχαίοι ναοί δεν είχαν την ίδια τύχη, τα δομικά υλικά είχαν καταλήξει στα ασβεστοκάμινα. Οι θέσεις των ιερών δεν ήταν τυχαίες, τις καθόριζε ο νόμος ή τα μαντεία. Οι Έλληνες χρησιμοποιούσαν την αστρονομία, την γεωμετρία, την γεωδαισία και τα μαθηματικά.
Ο Μελάμπους λοιπόν χρησιμοποιεί μ’ απόλυτη επιτυχία τις δύο ιδιότητες του Απόλλωνος: τη μαντική και την ιατρική:
1) Η μαντική δηλώνεται με την απλότητα καθώς αποκαλύπτει την αλήθεια που είναι απλή, ενώ το ψέμα πολύπλοκο. Το ψεύδος σημαίνει το εύδος της ψυχής δηλ. ο ύπνος της ψυχής. Έτσι λειτουργεί ως ενοποιός ο Απόλλων ,διότι η αλήθεια είναι μία.(Κρατύλος κεφ.19 σχ.134 )
2) Η ιατρική είναι η δύναμη που ξεπλένει και αποδεσμεύει σπό το σώμα και την ψυχή τα κακά.(Απόλλων - Απολούων και απολύων των κακών). Κατά τον Πρόκλο, βασικός ρόλος του Απόλλωνος είναι ενοποιητικός και επιστροφικός στο ΕΝ.(Κρατ.σχ.136)
Διέθετε πλούσιες διαγνωστικές θεραπευτικές γνώσεις και δυνατότητες που συνδέονται μ’ εκείνες των Κενταύρων. Χρησιμοποιεί επίσης την ομοιοπαθητική ( χρήση βοτάνων) την κάθαρση (ιαματικά λουτρά). H έννοια της κάθαρσης και των καθαρμών είναι πολύ σημαντική στην Ελληνική Φιλοσοφία και έχει την έννοια της απαλλαγής από τα κακά τόσο του σώματος όσο και της ψυχής. Εξάλλου κάθαρσις = είναι άρσις εκ των κάτω. Η κάθαρσις του σώματος επιτυγχάνεται με την ιατρική και την κάθαρση της ψυχής επιτυγχάνει η φιλοσοφία.(Πλάτων στον Σοφιστή ή περί όντος).Επίσης στο Φαίδωνα ή Περί Ψυχής αναφέρεται ότι «κάθαρση είναι …το να διαχωρίζει κανείς όσο περισσότερο μπορεί την ψυχή από το σώμα» Βλέπουμε λοιπόν ότι η ολιστική Ιατρική εφαρμοζόταν ήδη στην αρχαιότητα .Ο Μελάμπους διέγνωσε ότι η αιτία της ασθένειας είναι ψυχογενής και ότι για την θεραπεία είναι αναγκαία, όχι η αντιμετώπιση μόνο των συμπτωμάτων, αλλά η θεραπεία της ψυχικής σύγκρουσης, η αντιμετώπιση της βαθιάς αιτίας της ασθένειας, ώστε να επέλθει εξαφάνιση των συμπτωμάτων. Πόσες χιλιάδες χρόνια πριν, ο Μελάμπους έκανε διάγνωση και θεραπεία σε ψυχικές ασθένειες αντιμετωπίζοντας τον ανθρώπινο οργανισμό ως ολότητα (σώμα ψυχή πνεύμα); Σώμα και ψυχή είναι συνυφασμένα, δεν μπορούμε να τα ξεχωρίσουμε. Το μεν σώμα είναι ορατό, η δε ψυχή αόρατος. Ας εξετάσουμε ετυμολογικά τι σημαίνει η λέξη ψυχή και έπειτα σώμα.
Στο Κρατύλο ( περί ονομάτων ορθότητος) του Πλάτωνος ( κεφ. 14 σχ. 94), ο Σωκράτης μας δίνει την εξής ετυμολογική ανάλυση στη λέξη ψυχή : Ψυχή - προέρχεται από (φύσιν οχεί και έχει.)
Η ψυχή αναφέρεται ως «αίτιο του ζην» όπως είχε χαρακτηρισθεί και ο ίδιος ο Ζευς «αίτιος μάλλον του ζήν» . Ο Ζευς - κοσμικός νους είναι ο αίτιος της ζωής . Και κατά τον Πρόκλο απ’ αυτόν εκπορεύεται η ψυχή, η οποία όμως χαρακτηρίζεται αίτιο του ζην. Και όπου υπάρχει ζωή υπάρχει και κίνηση.
Άλλη ετυμολογία της λέξης ψυχή είναι :φύσιν οχεί και έχει = κρατάει στερεή και σταθερή την φύση, την διατηρεί και την συνέχει.
Η ετυμολογία αυτή μας οδηγεί στους εξής συνειρμούς:
Το σώμα ως γνωστόν αποτελείται από διάφορα μέρη . Η ψυχή είναι αυτή που συνέχει στέρεα τα μέρη αυτά. Τα φυλάσσει, τα διατηρεί τα κρατά με σταθερότητα δηλαδή τα οχεί. Η ψυχή μ’ άλλα λόγια προσδίδει συνέχεια και συνοχή στο σώμα που το διατηρεί στέρεο και σταθερό. Από την άλλη μεριά η ίδια η ψυχή οχείται, φέρεται επί του οχήματος που λέγεται σώμα.
Στους όρους του Σπευσίππου η ψυχή ορίζεται ως το αυτό κινούν, δηλαδή είναι το αίτιο της κίνησης και συγχρόνως αυτό που κινεί μόνο του τον εαυτό του. Πράγματι το σώμα είναι ετεροκίνητο. Η ψυχή είναι αυτή που το κινεί, και το διατηρεί ζων. Αν αυτή φύγει από το σώμα, τότε αυτό γίνεται πτώμα, διότι πίπτει και αποσυντίθεται «Εις τα εξ ων συνετέθη» αφού δεν υπάρχει πλέον ο συνεκτικός παράγοντας που του έδινε συνοχή, σταθερότητα, κίνηση και ζωή.
Σώμα - σήμα ( = μνήμα, τάφος, σημείο, σημάδι, αυτό που σημαίνει). Η λέξη σήμα είναι αμφίσημη . Η πρώτη σημασία της είναι μνήμα τάφος ενώ η δεύτερη σημασία της είναι σημείο , σημάδι, αυτό που σημαίνει. Το σώμα ως τάφος της ψυχής αναφέρεται και στον Γοργία, η « Περί ρητορικής (493Α1 -3)».
Ας πάμε τώρα στην δεύτερη σημασία της λέξης σώμα ως σήμα δηλ. σημείο , σημάδι, αυτό που σημαίνει. Το σώμα κατ’ αυτήν την έννοια είναι σήμα γιατί η ψυχή μέσω του σώματος σημαίνει ότι θέλει να σημάνει, να εκδηλώσει, να εκφράσει. Πραγματικά, οποιοδήποτε συναίσθημα, επιθυμία ή σκέψη μας διακατέχει, γίνεται φανερό από την έκφρασή μας ή τις κινήσεις του σώματος και αυτό, είναι σα να δείχνει σημάδια του εσωτερικού μας κόσμου. Να γίνεται φανερό αυτό που θέλει να σημάνει η ψυχή. Έχει δηλαδή το σώμα-σήμα την δική του γλώσσα. Όσο για την σημασία του σώματος ως τάφος, αυτή ενισχύεται εάν σκεφτούμε ότι πολλές φορές το σώμα αναγκάζεται να θάβει μέσα του ότι μας πονάει στην ψυχή. Και γι αυτό το σώμα έχει μνήμη και πάντα θυμάται αυτό που ξεχνά το μυαλό.
Το σώμα για τον καθένα από μας είναι η μόνη ορατή αλήθεια. Δεν αντιτίθεται στην ευφυΐα μας, στα συναισθήματα ή στην ψυχή μας. Αντίθετα, τα περικλείει και τα προστατεύει. Έτσι, κατανοώντας το σώμα μας καταφέρνουμε να προσεγγίσουμε τον εαυτό μας γενικότερα. Διότι σώμα και ψυχή, ψυχισμός και φυσιολογία, δύναμη κι αδυναμία, αντιπροσωπεύουν την ενότητα και όχι τον διχασμό.
Όταν λοιπόν διαρρηγνύεται η ενότητα σώματος, πνεύματος και ψυχής, γεννιέται η ασθένεια. Η ασθένεια είναι η φωνή διαμαρτυρίας του σώματος για την κακοποίηση που του προκαλούμε όταν παραβιάζουμε την ισορροπία του πυρός και του ύδατος ή της κίνησης (άσκησης) και της τροφής, σύμφωνα με το έργο του Ιπποκράτη που είναι το δυιστικό μοντέλο και τα 4 στοιχεία. Το ζητούμενο είναι η ισορροπία, το ΠΑΝ ΜΕΤΡΟ ΑΡΙΣΤΟ ,γιατί αυτό επιβάλλουν οι φυσικές νομοτέλειες. Η ανθρώπινη φύση είναι ένα κομμάτι του όλου, και ό, τι ισχύει για τα πάντα, ισχύει και για τον άνθρωπο που είναι αντίγραφο του όλου, το οποίο διέπουν οι νόμοι του σύμπαντος. Σκοπός της ασθένειας είναι να επανέλθει η ψυχή από το «παρα φύση», στο «κατά φύση» και να ξαναποκτηθεί η ισορροπία στο άτομο. Ο Ιπποκράτης έλεγε: « ότι κάθε νόσος ξεκινάει πρώτα απ’ την ψυχή και μετά καταλήγει στο σώμα».
Έργο του θεραπευτή είναι να κατευθύνει τον άνθρωπο προς τα μέσα και να τον βοηθήσει να καταλάβει την αιτία της ασθένειάς του, έτσι όπως η ίδια η ψυχή του την προκάλεσε. Αυτή είναι μία διαδικασία αυτογνωσίας που ουσιαστικά το σώμα επιβάλει την ασθένεια στην ψυχή και την υποχρεώνει να στραφεί μέσα στο σώμα και να τακτοποιήσει τα του οίκου της. Έτσι ενεργοποιούνται οι δυνάμεις αυτοΐασης που οδηγούν τελικά τον άνθρωπο στην υγεία. Και εδώ ας θυμηθούμε τον Ηράκλειτο, όταν έλεγε πως «οι φυσικές δυνάμεις εντός μας είναι οι πραγματικοί θεραπευτές της νόσου».
Βέβαια δεν είναι τόσο απλό όσο ακούγεται… Προϋπόθεση αποτελεί η δομική παραδοχή, σύμφωνα με την οποία, πρέπει να αποδεχτούμε τον πόνο ως αποτέλεσμα των όποιων λαθών μας. Αυτό ουσιαστικά σημαίνει βαθιά παραδοχή του εαυτού μας, ανάληψη προσωπικής ευθύνης και αλλαγή που θα μας οδηγήσει σε μια καινούργια πορεία και θέαση ζωής. Και μιλώντας για αλλαγή, ας αναλογιστούμε, τον συμβολισμό της υγείας κατά την αρχαιότητα, μέσα από το φίδι. Ο συμβολισμός του φιδιού γύρω από τη ράβδο του Ασκληπιού που ανέρχεται σπειροειδώς, είναι σημείο της σωτηρίας τόσο του σώματος, όσο και της ψυχής, διότι το ζώο αυτό είναι πνευματικότατο, και αποβάλλει την ασθένεια του σώματος. (Πορφύριος , περί αγαλμάτων). Η ανόρθωση του φιδιού ή η ανόρθωση του κάτω αποτελούσε βασικό στόχο των γιατρών της αρχαιότητας. Ήθελαν να βοηθήσουν τον άνθρωπο να ανασηκωθεί από τα δεσμά του κάτω υλικού κόσμου, προσφέροντάς του την πρόσβαση στα υψηλότερα ιδανικά της πραγματικότητας.
Η δυνατότητα λύτρωσης του, έγκειται στην επικίνδυνη ιδιότητά του, αφού διαθέτει φαρμάκι που μπορεί να μετατραπεί σε φάρμακο. Κάπως έτσι προσομοιάζω το αίτιο (δηλητήριο) που βρίσκεται εντός μας και μας δηλητηριάζει, με τη μορφή της ασθένειας: Όταν το βγάλουμε από το σκοτάδι( τα βάθη του ασυνείδητου) και του αλλάξουμε επίπεδο (συνειδητό) παύει να μας κατατρώγει και από φαρμάκι γίνεται φάρμακο.
Το φίδι έχει και την ιδιότητα να αποβάλει μια φορά τον χρόνο το δέρμα του εγκαταλείποντας ριζικά το παλιό για το καινούργιο, καταγράφοντας μια νέα αρχή. Έτσι και ο άνθρωπος, έχει την ανάγκη να απεκδυθεί το προηγούμενο και ξεπερασμένο, προς όφελος μιας αναγέννησης.
Με τις σκέψεις αυτές, χρήσιμο είναι να αναφερθούμε στη λέξη «Υ Γ Ι Ε Ι Α». Πρόκειται για λέξη κωδική, αποτελούμενη από τα εξής 4 στοιχεία: ύδωρ, γαία, ιδέα-πυρ , αήρ και αιθέρα.
4 είδη τροφής που έχει ανάγκη ο άνθρωπος για να θρέψει τους φορείς του. Υγρή, στερεή, αέρινη, πύρινη (ιδέες, γνώσεις, εντυπώσεις). Μόνο όταν επιτυγχάνεται ισορροπία και αρμονία ,τότε ο άνθρωπος μπορεί να είναι (ΕΙ) και να ζεί σύμφωνα με τη βαθύτερη ΟΥΣΙΑ ΤΟΥ.
Υ ύδωρ, Γ γαία, Ι ιδέα-πυρ, Α αήρ, ΕΙ αιθέρας
Υ ύδωρ
Γ γαία
Ι ιδέα – πύρ
ΕΙ αιθέρας
Α αήρ
Επιστροφή στα Άρθρα και Βίντεο
Επιστροφή στην Αρχική Σελίδα
